Energie en overdrijving

tg STAN onthult en versluiert Ibsen tegelijkertijd

Nora van het Belgische tg STAN is een moderne versie van Ibsens Het Poppenhuis uit 1879.
Op de scène van Logen speelt Wine Dierickx een bezeten Nora in wat – symbolisch genoeg – op de restanten van een huis lijkt: een eenzame sofa op de voorgrond en op de achtergrond een gestileerd interieur met lampen, her en der verspreide boodschappentassen en een buitensporig aantal gezellige kaarsen. De drie kinderen werden vervangen door drie grote dierenfiguren die in het salon op de grond staan.
Een heerlijk karikaturale Helmer maakt van de letterlijke tekst een komisch element door Nora zijn ‘leeuwerikje’ en ‘eekhoorntje’ te noemen – dit is een grappige manier om aan te geven hoe moeilijk het is Ibsens tekst in een hedendaagse enscenering te gieten.

Een beklemde Nora probeert de schijn hoog te houden, terwijl het conflict in het stuk steeds scherper wordt. tg STAN toont haar zelfbegoocheling via maniakaal, oppervlakkig en kinderachtig gedrag, zonder al te veel de nadruk te leggen op de donkerdere kanten van Nora's persoonlijkheid.
Een terneergedrukte mevrouw Linde brengt met haar overtuigende lichaamstaal een zekere ernst in het stuk en biedt een uitstekend contrast met de praatgrage Nora, terwijl Krogstad en Rank, gespeeld door dezelfde acteur, aangename en lichtjes vage secundaire personages zijn.

De acteurs gebruiken zeer uiteenlopende registers; deze waaier van stijlen brengt ook een interessante dynamiek in de voorstelling, waarin de tekst wel heel zwaar doorweegt. Er is niet veel geschrapt in Ibsens oorspronkelijke tekst, wat zorgt voor twee uur waarin onophoudelijk gesproken wordt.
Maar dankzij de manier waarop de acteurs realistische openhartigheid afwisselen met ironisch overdrijven, blijkt in veel scènes de tekst niet al te zwaar. Ibsens personages hebben vaak eigenschappen en drijfveren die er evenzeer carnavalsfiguren van maken als mensen gevangen in sociale conflicten of conflicten tussen de geslachten. Maar bij tg STAN komt dat niet al te veel tot uiting.
Het gezelschap buit Ibsens talrijke originele metaforen en motieven niet dramaturgisch of scenografisch uit, zoals we dat op een extreme manier zagen gebeuren in de veelbesproken enscenering van De wilde eend in 2009.
De voorstelling baadt in een atmosfeer van realistische oprechtheid, maar als tegengewicht wordt de dramatische illusie gelukkig een aantal keer doorbroken. In de laatste scène neemt Nora energiek haar beslissing, met veel gevoel voor drama.

Espen Ingebrigtsen, Bergens Tidende (NO), 31 augustus 2012

Nederlands