Darwin versus God

Virtuoos rechtbankdrama.

Er ligt veel goed theater in besloten, in het beroemde apenproces uit 1925 waarin een jonge biologieleraar uit Dayton, Tennessee, werd aangeklaagd omdat hij lesgaf over Darwin’s evolutieleer. Tegelijkertijd toont de Belgische tg STAN opnieuw welk voortreffelijk theater het maakt.

De voorstelling stoelt op de letterlijke transcriptie van het proces, alles dat in het stuk gezegd wordt, komt direct daaruit. Tg STAN heeft dit materiaal verwerkt tot een indrukwekkende confrontatie tussen geloof en wetenschap, fundamentalisme en moderniteit, censuur op denkbeelden en vrijheid van meningsuiting. Het geheel speelt zich af in de rechtszaal en draait met name rond de voortdurende woordenstrijd tussen aanklager en verdediger. Op de achtergrond regeert een vaderlijke rechter, vriendelijk, maar niet objectief. Dit is namelijk ook een strijd tegen het systeem zelf. Een systeem dat het vanzelfsprekend vindt dat een rechtszaak over de Bijbelse waarheid elke dag geopend wordt met een gebed. Op juridisch vlak ziet de verdediging zich genoodzaakt – en tevergeefs zo blijkt – te vechten voor het recht experts te laten getuigen. In een deelstaat waar de wet perfect is, enkel omdat diezelfde staat ze aangenomen heeft, is het bijna misdadig experts te betrekken die de wet in twijfel zouden kunnen trekken. Twee fundamenteel verschillende werelden staan tegenover elkaar in deze rechtszaal, net alsof verdediger en aanklager niet dezelfde taal spreken. Tegelijkertijd ontstaat er een retorisch mangevecht op hoog niveau, waarbij met name de verdedigers citaatwaardige replieken afleveren. De verbale confrontatie drijft de handeling voort en een absoluut hoogtepunt is het moment waarop een van de verdedigers een aanklager ondervraagt over zijn letterlijke bijbelinterpretatie. Dat werd zo grappig dat ik nauwelijks kon geloven dat deze woordwisselingen daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.

Drie acteurs brengen de vele medewerkers aan het proces tot leven. Tiago Rodrigues speelt alleen de rechter, maar Robby Cleiren en Frank Vercruyssen wisselen voortdurend van rol. Niet alleen beheersen ze deze rolwisselingen virtuoos, het lukt hen ook elk personage neer te zetten met duidelijke karaktertrekken. Het enthousiasme en de inleving waarmee ze spelen maken deze voorstelling ook tot fantastisch theater. Enkel als historiestuk is dit al schitterend en het is tg STAN gelukt er geen tendentieuze versie van te maken. Maar het ‘apenproces’ reageert natuurlijk ook direct op de actuele werkelijkheid, waarin religieus fundamentalisme in opmars is zowel in Bush’ VS als in moslimlanden en gemeenschappen verspreid over de wereld.

Bergens Tidende, Jan H. Landro, 1 december 2007