JDX-A Public Enemy

JDX-A Public Enemy is nieuw in NYC, maar niet echt nieuw: het werd in 1993 gemaakt door het Belgische gezelschap tg STAN, dat er uitvoerig mee toerde. De naam van het gezelschap, tg STAN, staat voor Stop Thinking About Names.
In deze uitgepuurde productie met een duidelijk concept, naar Henrik Ibsens Een vijand van het volk, ontdekt dokter Stockman dat er een ernstig probleem is met het water in de badinrichting, de belangrijkste bron van inkomsten van de stad. Hij gaat koppig in tegen zijn broer (de burgemeester), de pers en de hele gemeenschap. Hij stelt de opvatting aan de kaak dat “de meerderheid en de waarheid hand in hand gaan”, en in plaats van een held wordt hij een vijand van het volk.
Het stuk, abstracter dan een ‘toneelspel’ van vlees en bloed, wordt in het Nederlands gespeeld met Engelse boventitels. Een souffleur (Stijn Van Opstal) beschrijft scènes en leest regieaanwijzingen in het Engels. De acteurs volgen sommige van die aanwijzingen op. Maar als de tekst bijvoorbeeld zegt “Ze gaan zitten”, doen ze dat niet in het echt. Vier uitzonderlijke acteurs – Jolente De Keersmaeker, Sara De Roo, Damiaan De Schrijver en Frank Vercruyssen – spelen elk verschillende rollen.
Het is als naar een buitenlandse film kijken. De toeschouwers moeten hun aandacht verdelen en een vergelijk vinden tussen de titels lezen en naar de handeling kijken – dit is een echte uitdaging in een stuk waarin zo druk gepraat wordt als hier. De acteurs houden rekening met het publiek, gaan na of het ritme goed zit en herhalen zelfs een deel van een scène voor een paar laatkomers onder de toeschouwers.
Deze voorstelling gaat evenzeer over de wisselwerking tussen het gesproken Nederlands en de geprojecteerde Engelse vertaling als over het verhaal zelf.
Vreemd genoeg voor een gezelschap dat verklaart “zich resoluut in te zetten voor het personage”, blijken de acteurs in JDX-A Public Enemy veel meer belang te hechten aan hun specifieke speelstijl dan aan de verschillende personages die ze spelen. Die personages worden enkel geschetst – levendig, maar toch geschetst. Een groot deel van de aandacht van de acteurs én van het publiek gaat naar het feit dat de acteurs de vertalingen kunnen zien; ze werpen vaak een blik op de boventitels, geven commentaar op wat er gebeurt, zeggen een paar woorden in het Engels en dissen het verhaal op met een achteloze humor, waarbij ze het publiek betrekken bij hun gevat gesprek. Ze ratelen nogal door, wat voor een amusant effect zorgt.
Ibsens verhaal over Stockman en consoorten herinnert deels aan ouderwetse agitprop, maar het is er meer om te doen de valkuilen van de democratie en het eigenbelang van alle partijen te hekelen dan een bepaald politiek standpunt aan te prijzen. JDX-A Public Enemy, een originele en onderhoudende voorstelling, is heel vermakelijk en zeker de moeite waard.
Under the Radar. The Public Theater. 
90 minuten, met één pauze van 5 minuten.

Kathryn Osenlund, Curtain Up, januari 2014

Nederlands