Het nu is zoek

'Het heden, wat is dat? Staan wij oog in oog met het moment, als met een vriend die we omarmen, of met een vijand die ons bij de keel grijpt?' Die dubbele vraag van schrijver Von Sala had het motto kunnen zijn van dit stuk over een Tsjechovachtige familieclan uit het Wenen van de fin de siècle.

Het is ook een van de vele citaten van kristal die je voor het leven wilt overpennen uit Arthur Schnitzlers De eenzame weg .

Sala en de andere personages gaan zelden in op het nu van hun gesprekken. Ze ontvluchten die waarachtigheid voor mooie illusies in de toekomst, of met de opgeschoonde herinneringen die ze van het verleden hebben gemaakt. Vooral voorbije liefdes zijn in trek, zoals die tussen schilder Julian Fichtner en de getrouwde vrouw Gabriele Wegrat.

De onechte zoon die daaruit ontsproot, Felix (ironisch Latijn voor 'geluk'), krijgt met de bekentenis van Fichtner dat hij zijn echte vader is, het enige echte nu-moment van De eenzame weg voorgeschoteld. Het zorgt prompt voor grondverzakkingen in alle relaties, want waarheid lijkt voor Schnitzler wel de zwakste peiler onder de menselijke omgang. Moralisme is aan de Oostenrijkse dokter-schrijver veel minder besteed dan de onderliggende troosteloosheid van het bestaan en de onkenbaarheid van de ander. De enige norm is de dood.

Die typische sluier van Wehmut scheurt Tg Stan echter radicaal door. Niet alleen door af en toe zijn voorbije aandrang tot de komedie nog even toe te laten, maar vooral door in dialogen prompt van personage te wisselen. Het toont de doordachte omgang van Stan met repertoire. Elke fictie gaat eraf, ten voordele van een reflectie over het rad van de generaties, hoe allen universeel persoonlijk kampen met dezelfde thema's.

In principe dan toch, want op de première bleek Stans geliefde nu-moment van waar spreken nog meer een vijand dan een vriend. Soms werd het bijna voordracht en de onderlinge verhouding was zoek. Het is wachten tot ieders eenzame weg het kruispunt van het collectief vindt.

De Morgen, Wouter Hillaert, 25 april 2007

Nederlands