God versus Darwin

Theatergezelschap Stan presenteert zich graag als collectief. Door zonder regisseur te werken, heeft elke acteur de verantwoordelijkheid voor zichzelf na te denken en kritisch te blijven. Discussie en een open geest zijn onontbeerlijk, dogma's uit den boze. Die tegenstelling tussen fundamentalisme en intellectuele vrijheid is ook de thematiek van Stans nieuwe stuk, The Monkey Trial .

Gebaseerd op het Scopes-proces uit 1925, vertelt het het proces van een biologieleraar in Tenessee die voor de rechtbank gedaagd werd omdat hij de evolutieleer onderwees. Onderwijzen dat de mens afstamt van de aap was bij wet verboden, omdat het inging tegen het bijbelse scheppingsverhaal. Het proces zelf kreeg enorme media-aandacht en werd het alibi voor een principiële strijd tussen religie en wetenschap.

Drie uur lang spitten de acteurs het proces volledig uit, voor een jury van twaalf mannelijke vrijwilligers uit het publiek. Damiaan De Schrijver speelt de vaak ietwat sullige rechter. Frank Vercruyssen en Robby Cleiren nemen de andere rollen voor hun rekening. Gekleed in identiek hetzelfde pak zijn ze volledig inwisselbaar. Ze kruipen nu eens in de huid van een van de advocaten van de verdediging, pleiten dan weer in dienst van de staat en spelen vervolgens een getuige of jurylid. Soms wordt er zelfs in het midden van een dialoog plots van rol gewisseld. Het moge duidelijk zijn dat niet het emotionele meeleven met de personages centraal staat, wel de maatschappijkritische opdracht van het theater.

Agnosticus

De Stan-acteurs spelen zoals gewoonlijk uitstekend, al had de première-opvoering nogal wat slordigheden in zich. Dat het nooit verwarrend wordt wie aan het woord is, is te danken aan een groot scherm achteraan op het podium, dat een schematisch overzicht geeft van de personages. Het personage dat spreekt, licht telkens op. Hetzelfde scherm wordt ook gebruikt om hiaten in het acht dagen durende proces op te vangen, door beelden van het oorspronkelijke proces, maar vooral door middel van tekst.

Hoogtepunt van de avond is het duel tussen de advocaten Bryan en Darrow, respectievelijk een overtuigd gelovige en een al even fanatiek agnosticus. Darrow ondervraagt Bryan over de letterlijke interpretatie van de bijbel. Als God pas op de vierde dag de zon schiep bijvoorbeeld, hoe kon het dan voordien al avond en morgen worden?

Dat de tekst primeert, is typerend voor Tg Stan. In The Monkey Trial worden stukken uit de bijbel, Darwin of het wetboek letterlijk voorgelezen. Hele bewijsvoeringen worden bij momenten op een nogal monotoon toontje gedebiteerd. Het stuk vraagt dan ook enige intellectuele inspanning van de toeschouwer. Gelukkig maakt de bijwijlen absurde humor de zwaarte wat draaglijker.

Dat de acteurs hun materiaal van alle kanten bestudeerd hebben, mag duidelijk zijn. Na de opvoering weet je ongeveer alles over het proces. Zeker als je ook nog eens het programmaboekje leest dat iedereen aangeboden wordt: 85 pagina's extra achtergrondinformatie, waarin ook de link naar vandaag niet ontbreekt. In verschillende Amerikaanse staten is het onderwijzen van de evolutieleer immers nog verboden en het grote deel van de Amerikanen is er nog steeds van overtuigd dat het scheppingsverhaal klopt, lezen we. Uitsmijter zijn twee uitspraken van Bush: 'I believe God did create the world' en 'After all, religion has been around a lot longer than Darwinism'. Stan neemt duidelijk stelling in met een zware maar boeiende opvoering.

De Tijd, Saskia Vereenooghe, 16 januari 2004