Lekker spel: 'Bezwaar edelachtbare!'

'You can't make a monkey of me', zingt een stem op oud krakerig vinyl. Een scherm, over de gehele breedte van het toneel, toont nette mannen die in een zwart-wit filmpje hortend heen en weer bewegen, keurige rieten hoeden tegen de brandende zon. Dayton, Tennessee, 1925. De zaak kan beginnen.

En daar, opnieuw op het scherm, verschijnen de namen van de partijen in die zaak. Gedaagde John Scopes, de biologieleraar die in zijn klas de evolutieleer onderwees; de aanklagers, die hem daarmee handelend in strijd met de wet achtten - en van wie de democratische populist Bryan de belangrijkste exponent was. De verdediging, waaruit de geslepen jurist Darrow naar voren trad. Plus de twaalfkoppige jury, een viertal getuigen en natuurlijk: de ijdele rechter Raulston. Zie hier de zogenoemde 'Monkey Trial', een van de spraakmakendste rechtszaken van de vorige eeuw in Amerika.

Aan de hand van rechtbankverslagen pakt het Vlaamse gezelschap Stan dit omvangrijke gegevenrigoureus en doeltreffend bij de kop. De twaalf gezworenen komen uit het publiek dat echt niet bang hoeft te zijn voor participatie, want als puntje eenmaal bij paaltje komt, lossen de acteurs het zelf op.

Die acteurs, dat zijn er welgeteld twee: Frank Vercruyssen en Robby Cleiren. Op het scherm achter hen licht een naam op en zij vertolken die figuur, soms maar voor de duur van een paar minuten, soms een hele zittingsdag lang. Dit alles ten overstaan van de rondborstige rechter, die mooi wordt belichaamd door de derde acteur: Damiaan De Schrijver.

Aldus trekken ze het publiek soepel The Monkey Trial binnen en ontvouwt zich stukje bij beetje een boeiend beeld van een godvrezende, bekrompen maatschappij. Maar ook, en niet in de laatste plaats, een pracht van een (actuele) discussie omtrent verschillende wetenschappelijke en sociale waarden en normen.

Dat het naar voren halen van maatschappelijk interessante kwesties Stan wel is toevertrouwd, mag duidelijk zijn; in zijn geroemde solo Vraagzucht bijvoorbeeld zette Vercruyssen vorig seizoen talloze vraagtekens bij de wereldpolitiek.

Maar afgezien van dergelijke overwegingen had dit trio ook gewoon zin in een lekker rechtbankstuk. En dat is duidelijk: het speelplezierspat eraf als ze elkaar proberen af te troeven ('bezwaar edelachtbare!'), met bestudeerde nonchalance in hemdsmouwen tegen het bureau van de rechter leunen, of bewijsstuk numero zoveel aandragen.

Redenaarsvuurwerk en argumentatiekunst cumuleren in de slotscène van het stuk, waarin Darrow en Bryan zich tegenover elkaar vinden en de rechter er vrolijk op los hamert.

Met dank aan de acteurs van Stan voor een drie uur durend, fijn spektakel, waar je af en toe gewoon ook heel erg om moet lachen.

de Volkskrant, Karin Veraart, 10 februari 2004