Op een vrijdag om 8 uur 's avonds, na een afmattende week, gaat u zitten voor een voorstelling van drie uur en twintig minuten zonder pauze, een voorstelling geïnspireerd op een film uit de Amerikaanse periode van Louis Malle, My Dinner with André (1981, 1u50) over het weerzien, aan tafel, van twee mannen met een heel verschillende levensloop, Wallace Shawn en André Gregory, in een relaas dat niet ver afwijkt van hun respectieve levensverhalen.

In de grote zaal van het Théâtre de la Bastille staat er achteraan op de scène een kookfornuis waaraan een vrouw met een witte schort onder luid geknetter bedrijvig is, gadegeslaan door een jonge man met een gevouwen handdoek over de arm, zoals het een stijlvolle kelner betaamt. Er is ook een andere vrouw; ze zal bijna vier uur lang op een stoel zitten met een tekstboek op de knieën, net achter de tafel waaraan Damiaan De Schrijver en Peter Van den Eede zullen aanschuiven. Terwijl ze zullen eten en veel wijn drinken, gaan ze een gesprek voeren waarin vooral de tweede breedvoerig zal praten … Als we u verzekeren dat geen enkele toeschouwer er genoeg van krijgt, dat er gelachen wordt, dat de tijd als bij wonder verstrijkt, dat er nog veel meer en altijd maar opnieuw gelachen wordt, dat iedereen opgetogen is, dat er op geen enkel moment een zweem van verveling te bespeuren valt, zult u denken dat dat onmogelijk is. En nochtans is het waar!

Dit is een mirakel ‘op zijn Vlaams’, zoals het collectief tg STAN (Stop thinking about names) ons er al jaren met regelmatige tussenpozen voorschotelt. Het zijn grote kunstenaars, intelligent, ontwikkeld, bedrijvig en ongelooflijk talentvol. STAN is ongetwijfeld een van de interessantste gezelschappen uit Vlaanderen, een ensemble dat zich niet van de buitenwereld afsluit – trouwens, Peter Van den Eede is lid van De Koe.

Vrijheid als basis

Twee maanden in Parijs, en er staan ons nog heel wat theatergenoegens te wachten. Om over tg STAN te praten, over hen die er de kern van uitmaken, kozen we voor een gesprek met Frank Vercruyssen, die de zwijgzame wijnkelner speelde in My Dinner with André en die we goed kennen omdat we zijn prestaties herhaaldelijk geapprecieerd hebben in de voorstellingen van tg STAN. Met zijn tengere figuur, een muts diep over het voorhoofd getrokken, is hij in het gewone leven even lichtvoetig en welbespraakt als op het toneel. De kern van tg STAN is een viertal: Vercruyssen, De Schrijver, Sara De Roo, Jolente De Keersmaeker (zus van de choreografe Anne Teresa), maar eigenlijk is het gezelschap veranderlijk van vorm.

Van het verbazingwekkende du serment de l'écrivain du roi et de diderot [vandeneedevandescrijvervandekoningendiderot], dat we reeds twee jaar geleden zagen in het Théâtre de la Bastille, tijdens het Festival d'Automne, tot het schitterende en onvergetelijke Tout est calme [Alles is rustig] van Thomas Bernhard, over Les Antigones van Anouilh en Cocteau, wordt er voor alle voorstellingen samengewerkt met andere gezelschappen. Nooit zullen de leden van tg STAN, die hun thuisbasis in Antwerpen hebben, zich afsluiten van de wereld.

“Aan de oorsprong van ons gezelschap ligt de vrijheid. Dat duurt nu al meer dan vijftien jaar en we slagen er nog altijd in … In 1989, toen een aantal onder ons afstudeerden, hebben we onze eerste voorstelling gemaakt, die geproduceerd is door een theater. Daarna hebben we telkens projectsubsidies gekregen. Dat was een manier om niet in de routine te verzeilen. Nu werken we met vierjarige convenanten, zodat we een basis hebben. Maar de subsidies volstaan nooit, want wij reizen veel – in Vlaanderen, Nederland, Frankrijk, Groot-Britannië, Portugal, Noorwegen – en dat is duur. We spelen in het Nederlands, Engels en Frans. In Noorwegen spelen we in het Engels, wat geen enkel probleem is voor het publiek, en ons werk wordt er ongelooflijk goed begrepen …. We zouden dat niet gedacht hebben als we er nooit naartoe gegaan waren!”

In de loop van de volgende weken zullen we nog de gelegenheid hebben om terug te komen op tg STAN en de weg die ze afleggen. “De beslissing om een voorstelling te maken, wordt op verschillende manieren genomen”, legt Frank Vercruyssen uit. “Soms stelt een van ons een bepaald idee voor, waarop de anderen volgen, en soms is er de zin om met een groep samen te werken, waarna we een stuk zoeken dat we kunnen spelen.” Geen zware structuur die moet beheerd worden, maar de gewoonte nemen om met mekaar te praten, nieuwsgierig zijn, openstaan voor elkaars gedachten. Geen almachtige regisseur, maar een bundeling van energie, van initiatieven. Hier draagt ieder zijn of haar gedachten, verlangens, kennis bij. En als iets de los-vaste structuur van tg STAN samenhoudt, is het wel het nadenken over het theater zelf. Daarop komt het altijd opnieuw neer: wat is theater, wat is het spel, hoe verhouden toneel en zaal zich tot elkaar, wat is een theatertekst, wat is een theatrale situatie, enz. Mis vooral de grandioze bespiegelingen over Grotowski niet waarmee My Dinner with André begint ... Afstandelijkheid, afstand, heerlijke ironie. Dat is tg STAN.

Le Figaro, Armelle Héliot, 7 november 2005

Nederlands