Leden van de jury, was de mens een aap?

Stamt de mens van de apen af, of is hij door God geschapen? In 1925 is over deze kwestie in de Verenigde Staten een rechtszaak gevoerd, die de geschiedenis is ingegaan als 'The monkey trial'. Tijdens dit proces stond de jonge biologieleraar John T. Scopes terecht, omdat hij in zijn lessen de evolutietheorie had onderwezen. Het Vlaamse gezelschap Stan heeft op basis van de rechtbankverslagen een toneelvoorstelling gemaakt, waarin het debat tussen de voor- en tegenstanders van Darwin hoog oploopt.

Volgens de makers hebben ze dit onderwerp vooral gekozen omdat het hen zo leuk leek eens een rechtszaak na te spelen. Hun eigen bewerking van de verslagen geeft hen hiertoe alle mogelijkheid. Damiaan de Schrijver speelt de ijdele, vooringenomen rechter iets te jolig, maar Frank Vercruyssen en Robby Cleiren zijn goed op dreef als ze de vele aanklagers, advocaten, getuigen en juryleden spelen. Soms wisselen ze zelfs tijdens een kruisverhoor van rol, waardoor de betogen een enorme dynamiek krijgen.

Het kiezen van de juryleden (waarvoor de hulp van de toeschouwers wordt ingeroepen) en het gebed waarmee elke zitting opent - Stan heeft het allemaal in de voorstelling verwerkt. En hoewel het vaak relevant is voor dit 'apenproces' maakt het deze drie uur durende voorstelling wel langdradig. Dankzij de ironische speelstijl van de Stan-acteurs komen al deze juridische plichtplegingen absurd over - in wezen is de hele zaak ook absurd: hoe kun je rechtspreken over een religieus-wetenschappelijk dispuut?

Op de beste momenten is The Monkey Trial fascinerend vanwege de theologische discussies die tijdens die rechtszaak gevoerd werden. Vooral van het debat tussen de openbaar aanklager, religieuze fundamentalist Bryan en de topadvocaat Darrow is een prachtig staaltje hogeschool-retorica.

Hoewel er op geen enkele manier expliciet aan gerefereerd wordt, kun je ook parallellen trekken tussen dit tachtig jaar oude apenproces en de actualiteit. The Monkey Trial laat duidelijk zien dat geloof nooit een zwaar stempel mag drukken op de stof die op scholen onderwezen mag worden.

Het Parool, Pieter Bots, 9 februari 2004