We feliciteren Tiago Rodrigues met zijn aanstelling als nieuwe directeur van het Festival d’Avignon.  Aangezien we met Tiago al meer dan vijfentwintig jaar lang een gemeenschappelijke geschiedenis schrijven hoeft het niet te verwonderen dat we bijzonder blij zijn met dit nieuws. 

Tiago is een uitermate getalenteerde theatermaker, erg loyaal en bezield als acteur, buitengewoon productief als schrijver en regisseur en ondertussen ook zeer bevlogen als theaterdirecteur.  Het is zonder meer spectaculair te noemen hoe hij in een paar jaar het Teatro Nacional D. Maria III van Lissabon nieuw leven heeft ingeblazen en met een dynamische en kosmopolitische programmering van dit quasi stilgevallen huis het centrum van het culturele leven van Portugal heeft gemaakt.  Een oud barok gebouw dat de deuren wijd openzet, een frisse wind door de gangen laat waaien en de vinger aan de pols krijgt van wat er leeft, je moet het maar doen… 

Ook voor tg STAN heeft Tiago zeer veel betekend, en doet hij dat nog steeds.

Ons verhaal met Tiago begon in 1997, toen het gezelschap met verschillende producties op bezoek was in het Centro Cultural de Belém.  Op verzoek van de directie organiseerden we toen ook een stage waaraan Tiago, die toen nog op de toneelschool zat, deelnam.  Het was meteen duidelijk dat we veel raakvlakken hadden, met name onze liefde voor de tekst en ons verlangen om de autonome toneelmaker centraal te stellen.  In 1998 volgde dan Tiago’s debuut bij het gezelschap in ‘Point Blank’, onze versie van ‘Platonov’ van Anton Tsjechov.

Wat volgde was een reeks creaties die we in de loop der jaren met Tiago maakten. Eerst was hij gastacteur, nadat hij zijn gezelschap Mundo Perfeito had opgericht werd de samenwerking ook op organisatorisch vlak intenser en uiteindelijk werd hij als directeur van D. Maria II een belangrijke co-producent.

Een overzichtje van wat we samen deden :

‘Point Blank’ (naar Platonov van Tsjechov), een creatie op het festival Citemor, Montemor-o-velho (Portugal) in 1998; 
‘Les Antigones’ (Cocteau en Anouilh), onze eerste Franse Creatie in Théâtre Garonne, Toulouse in 2001 ;
‘La Carta’ (Javier Tomeo), de Engelse versie in 2001;
‘Berenice’ (Racine), een creatie in Culturgest in Lissabon in 2005;
‘Anathema’ (Peixoto), een schrijfopdracht van tg Stan aan José Luis Peixoto, gecreëerd in Théâtre de la Bastille, Parijs in 2005;
‘L’Avantage du Doute’, opnieuw een creatie in Théâtre de la Bastille in 2005;
‘The Monkey Trial’ (gebaseerd op het Scopes proces), de Engelse versie in 2007;
‘Nora’ (Ibsen), een creatie in Teatro Maria Matos in 2012;
‘The Way She Dies’, gecreëerd met en in Teatro Nacional D. Maria II in 2017.
Deze laatste productie was meteen de eerste creatie van tg STAN die gebaseerd was op tekst van Tiago.

Ook in de toekomst staan er verdere samenwerkingen op stapel, maar daarover later meer…

Naar aanleiding van de uitreiking van de theaterprijs XV Europe Prize Theatrical Realities in 2018 sprak Jolente over Tiago als volgt: 

Giessen Février 1834

Je ne méprise personne et surtout pas à cause de son intelligence ou de sa culture parce que personne n’a le pouvoir de ne pas venir un sot ou un criminel- parce que des circonstances égales nous rendraient sont doute tous égaux et parce que les circonstances sont hors de nous

Et l’intelligence surtout …

Lissabon, juli 1997

Discotheek Beleza. Boven de klanken van Kaapverdische muziek uit hebben Tiago en ik een gesprek over spelen. Ik heb juist samen met mijn kompanen van tg STAN een drie weken durende workshop gegeven aan Portugese theaterstudenten en professionals. Tiago is één van die studenten aan het conservatorium in Lissabon.

We praten over personage en geen personage, over de grens tussen het ‘echte’ leven en het gespeelde leven over uzelf willen tonen, over het allerindividueelste willen laten zien, over de schoonheid en de kracht daarvan.

We praten over Georg Büchner. Over zijn revolutionaire politieke ideeën, over zijn - ondanks zijn jonge leeftijd - haarscherpe inzicht in het menselijk falen, over de tragedie van zijn veel te vroege sterven (Büchner stierf op zijn 23ste), over de drie meesterwerken die hij achterliet (Dantons Dood, Leonce en Lena, Woyzeck), over wat als hij tachtig geworden zou zijn … 

We praten over hoe zo een  schrijver de leidraad, de houvast, de troost voor ons eigen leven kan zijn, maar ook de lont in het kruitvat, het zout op de wonde…  

Ik zeg dat ik daarom toneel wil spelen, omdat ik die woorden door mij wil laten stromen en zo het leven misschien beter begrijp, ze wil doorgeven, ze heel luid wil kunnen roepen…

Ik kijk Tiago aan en het gebeurt: ik zie in zijn ogen hetzelfde verlangen.

En dus denk ik: ik wil met hem op, ik wil samen met hem doorgeven, ik wil werelden creëren met hem.

Het volgende jaar maken we Platonov en spelen we de eerste keer samen Sasja en Osip. We zoeken en tasten af.

Toulouse, 2000

Les Antigones van Anouil en Cocteau.

We discussiëren twee maanden lang over onverzettelijkheid, over het belang van het onlogische, over tegendraads zijn, het intuïtieve, over man/vrouw, over verloren matriarchaten…

 

Later volgen Nora van Ibsen en Anna Karenina van Tolstoi. Tragische heldinnen van de wereldliteratuur, daar worden we naar toe gezogen.

 

Misschien omdat we de liefde delen voor het afwijkende, de kras op de plaat, het geheim in ieder van ons, de drang om het onverklaarbare vorm te geven.

 

Dat betekent niet dat we het altijd eens zijn, integendeel. We zijn koppig en driftig in onze discussies. Maar er staat ook veel op het spel. We willen namelijk samen toneelspelen en dus kunnen we niets achterhouden. We willen doorwaadbaar worden voor elkaar. We willen, als het ware, gedurende twee uur in het grootste vertrouwen en met de innigste liefde elkaar zachtjes kunnen vermoorden. We willen elkaars medespeler worden.

 

Het grootste geschenk dat je als toneelspeler kunt krijgen is een medespeler wiens hart je ziet kloppen in zijn ogen, die niet bang is om samen ten onder te gaan en wiens bloed je hoort stromen uit opwinding voor de schoonheid en de onontkoombaarheid van de woorden die de grote meesters ons geven. Een medespeler die het verlangen deelt om samen doorzichtig, transparant te worden…

 

Tiago is zo’n speler, zo’n medespeler.

 

Hij speelt over/met/in/naast/onder/boven/rond u. Hij IS daar en maakt, kneedt, samen met u de avond. Hij denkt, bedenkt, herdenkt. Hij zet je een hak en pakt je stevig vast als je valt. Hij knijpt in je arm en stelt je gerust. Hij gaat de bocht uit, chargeert en is schaamteloos vrij.

 

Met opgeheven hoofd verliest hij zijn tekst en fluistert de mijne zachtjes in mijn oor.

 

Ik speel nu dertig jaar toneel en ik verzeker u, zo’n spelers zijn zeldzaam en uniek.

 

 

 

Het grootste geschenk dat je als toneelspeler kunt krijgen is een medespeler wiens hart je ziet kloppen in zijn ogen, die niet bang is om samen ten onder te gaan en wiens bloed je hoort stromen uit opwinding voor de schoonheid en de onontkoombaarheid van de woorden die de grote meesters ons geven.