Zolang teksten erom smeken verteld te worden, blijven we doorgaan

tg STAN viert twintigjarig bestaan met marathonvoorstelling "toestand"

Na twintig jaar is de liefde voor het woord allerminst bekoeld bij de leden van theatercollectief STAN. Dat bewijst het viertal vrijdag een keer te meer met de verjaardagsvoorstelling toestand in het Kaaitheater. Bezoekers mogen zich verwachten aan een 24 uur durende marathon vol kruisbestuivingen met theatermakers, muzikanten en schrijvers die ooit het pad van de STAN'ers hebben gekruist.
"Met dit toneelfeest proberen we mensen uit hun kot en naar het theater te lokken. Het moment waarop je als acteur met het publiek de kracht van het woord en de verbeelding deelt, is immers zo schoon."

Interview met Jolente De Keersmaeker en Damiaan De Schrijver

1989. In het jaar waarin Thomas Bernhard zijn laatste adem uitblies, besloten vier pas afgestudeerde studenten van het Conservatorium toneelspelersgezelschap STAN (Stop Thinking About Names) op te richten. Ondogmatisch, maatschappelijk geëngageerd, wars van illusie en moralisme en van tijd tot tijd met een stevige humoristische knipoog: dat waren van bij het begin de ingrediënten die de theatertaal van Damiaan De Schrijver, Frank Vercruyssen, Jolente De Keersmaeker en Waas Gramser zo uniek maakten.

Ook toen Gramser het gezelschap verliet en Sara De Roo erbij kwam, bleef STAN een eigen koers varen. Voor regisseurs was er geen plaats op de set. Aan repeteren gaf STAN een geheel eigen invulling: samen rond een tafel zitten, dagenlang teksten van Tsjechov, Ibsen en Bernhard uitbenen, achter elk woord betekenis zoeken en elke klemtoon bediscussiëren. Dat ze elkaar op tijd en stond de ruimte gaven om andere horizonten op te zoeken en nieuwe allianties met andere gezelschappen aan te gaan, heeft hen niet enkel verrijkt maar ook gered. "Als we twintig jaar lang enkel met zijn vieren waren blijven spelen, was de citroen allang uitgeperst", zegt Damiaan De Schrijver, terwijl hij van een dubbele espresso slurpt in het Kaaitheatercafé. "Als we daarna weer bij elkaar komen, hebben we massa"s nieuw materiaal en ervaringen om mee aan de slag te gaan."

De aanpak blijkt te werken. In het Kaaitheater in Brussel viert het collectief dit weekend zijn twintigjarige bestaan, iets wat nog weinig toneelgezelschappen gegeven is. Met de marathonvoorstelling toestand, die vrijdag om acht uur aanvangt en 24 uur aan een stuk doorgaat, willen ze een synthese brengen van oude en meer recente stukken. De harde kern van STAN krijgt voor deze verjaardag versterking van tientallen theatermakers, schrijvers, muzikanten en performers die de voorbije jaren hun pad hebben gekruist. Natali Broods, Roy Aernouts, Tom Lanoye, Guy Cassiers, Anne Teresa De Keersmaeker (de zus van Jolente) en de leden van Dood Paard, om er maar een paar te noemen.

"Het wordt een unieke soep", vertelt Jolente De Keersmaeker, die naast De Schrijver aan ons tafeltje plaats heeft genomen. "Oude stukken worden hernomen met een nieuwe bezetting. Els Dottermans zal bijvoorbeeld eerst haar opwachting maken in onze Molièrebewerking Poquelin , om daarna een stuk te brengen uit Lanoyes Mamma Medea . We hebben dat ook duidelijk in onze uitnodiging gezet: "Willen jullie onderling nog kruisbestuivingen aangaan? Bel elkaar gerust op om iets te regelen".

Het publiek kan met een kaartje onbeperkt binnen en buiten lopen en naar believen inpikken in de voorstellingen. Diehards die de hele marathon willen uitzitten hoeven alvast geen honger te lijden, want elk uur wordt er in de "herinneringsmachine" (lees: de keuken) een nieuw gerecht geserveerd. "Als je zoveel mensen uitnodigt, moet je die ook de tijd en ruimte geven om hun ding te doen", zegt De Keersmaeker.

Roeren in steeds dezelfde soep

Bij het schrijven van de uitnodigingen kwam de angst om mensen uit te sluiten soms om de hoek loeren. "Je kunt moeilijk iedereen inviteren. Op een gegeven moment zit de zaal vol", zucht De Schrijver. "Het is een ontmoeting geworden met verwante zielen die we tijdens ons parcours de voorbije jaren zijn tegengekomen, mensen met wie we een verhaal hebben. Spelen we op veilig door in dezelfde soep te blijven roeren? Tja, ik zou best wel eens op de scène willen staan met mensen als Carry Goossens en Herbert Flack, maar daar is deze avond niet voor gemaakt. Dit weekend vieren we de ontmoetingen van de voorbije twintig jaar."

De Schrijver mocht oorspronkelijk dan niet meteen gewonnen zijn voor het idee van een verjaardagspartijtje ("Ik ben niet echt een feestneus"), net als bij alle zaken binnen STAN gaf de stem van de meerderheid de doorslag. "Mensen komen zo weinig samen om te praten. Alleen daarom vond ik het al een goed idee om een toneelfeest te geven", zegt De Keersmaeker. "Het is ook een manier om mensen uit hun kot te lokken en naar het theater te krijgen. Een statement bijna, tegen de allesoverheersende kracht van de isolerende tv-cultuur. De kracht van theater, dat moment waarop je als acteur samen met het publiek de liefde voor woorden deelt, is zo schoon."

Het is ook die liefde voor woorden, en meer bepaald voor de klassieke repertoireteksten, die de STAN"ers voortduwt. "Soms ben je iets aan het lezen en denk je: dit moet gezegd worden", aldus De Schrijver. "We proberen dat met zoveel mogelijk respect voor de schrijvers te doen, maar de woorden tegelijkertijd naar het hier en nu te brengen." "Zo kunnen repertoirestukken je ook helpen om een beetje helderheid in je hoofd te krijgen over hoe je moet leven of met zaken moet omgaan", pikt De Keersmaeker in. "Pas op, niet als therapie, maar als hulp- en troostmiddel. Voor mij blijft dit soort van theater maken nog altijd de beste manier om in het leven te staan."

De leden van STAN hebben dan ook niet het gevoel dat ze na twintig jaar een eindpunt hebben bereikt. "Zolang er boeken blijven schreeuwen: lees mij, omarm mij, maak u kwaad om mij zal ik verder blijven doen", buldert De Schrijver. "Nee, ik heb nog lang niet het gevoel dat het op is."

De Morgen Kim Van de Perre, 15 oktober 2009

Nederlands