De minder rationele kant van Frank Vercruyssen

Oorspronkelijk zou toneelgroep STAN dit seizoen een grote coproductie met Dood Paard brengen, maar daar staken de bevallingen van actrices Jolente De Keersmaeker en Sara De Roo een stokje voor. Acteur Frank Vercruyssen creëerde in de plaats twee kleinschalige voorstellingen.

In nusch , naar poëzie van surrealist Paul Eluard, en neoptolemos van Koos Terpstra treedt Vercruyssen in dialoog met respectievelijk een danseres (afwisselend Anne Teresa De Keersmaeker of andere) en de jonge actrice Minke Kruyver.

"Bij STAN ontstaan wel vaker voorstellingen uit een samenloop van omstandigheden. Vraagzucht is er gekomen omdat Els Dottermans niet beschikbaar was voor de productie die we eerst hadden gepland", zegt Vercruyssen.

Waarom de keuze voor die twee teksten?

"Beide teksten stellen de vrouw, de liefde, als middelpunt en maken dat ook tot een spiegel van de buitenwereld. In nusch is dat de liefde van Eluard voor zijn muze waardoor ook de Tweede Wereldoorlog doorklinkt. In neoptolemos is het de liefde van de koning voor Andromache, die hij tot zijn vrouw maakt nadat hij haar familie heeft uitgemoord tijdens de Trojaanse oorlog. Toch zijn beide teksten heel verschillend. Terpstra's tekst is transparant en helder. De poëzie van Eluard is complex van structuur, hoewel de taal eenvoudig is."

Eluards woordenvloed is geen voor de hand liggende tekst om te brengen.

"Toen we met STAN L'avantage du doute in Parijs speelden samen met actrice Judith Davis, liet zij me Eluards Poésie ininterrompue lezen. Ik vond die tekst bijzonder straf, al wist ik niet goed waarom. Zijn woorden glijden soms van je af om je daarna recht tussen de ogen te treffen. Eluard heeft een heel ander temperament dan ikzelf. Ik ben veel rationeler. Hij heeft een soort holistische levensvisie. Hij maakt geen onderscheid tussen liefde, oorlog, rebellie, tijd en ruimte. Alles is in zijn beleving één groot continuüm."

De surrealisten hielden vaak rondetafelgesprekken. Een vraag van Breton was: welk expliciet seksueel beeld heeft uw voorkeur? Nusch zou geantwoord hebben: de ogen. Eluard zei: het geslacht. Ligt daarin het verschil tussen man en vrouw?

"Beide antwoorden zijn uitwisselbaar. Voor Eluard was de vrouw een spiegel voor de realiteit, zij is de liefde en de ultieme tragedie. Het idee van de onmisbaarheid van de vrouw, de vrouw als essentieel middelpunt van de maatschappij, deel ik met Eluard. Die onmisbaarheid is niet alleen lichamelijk, maar ook emotioneel, relationeel en politiek. In nusch en ook in neoptolemos is de man veeleer onbeholpen. Ik ben het daar volmondig mee eens, althans op een metaforisch niveau. (lacht) Een figuur als pakweg Bush staat voor mij symbool voor de antivrouw."

De Morgen, Liv Laveyne, 6 december 2006

Nederlands