"Dit is de ultieme schrijversdroom"

interview met Oscar van den Boogaard

Twee acteurs op de planken en een schrijver in het publiek. Dat was de kiem voor Lucia smelt , het stuk dat Oscar van den Boogaard op de lijven van Sara De Roo en Steven Van Watermeulen schreef. Hij zag hen spelen en wist dat het moment voor zijn eerste theatertekst gekomen was. Het gaat over een scheiding, maar is tegelijk een lofzang op de liefde. "Ik schrijf niet graag over mensen die zichzelf en de situatie begrijpen."

Plaats van ontmoeting is de Koninginnegalerij. Mensen lopen af en aan. Oscar van den Boogaard (37) kijkt naar het verste eind en peilt de toestroom. "Elke persoon is een mogelijkheid. Als ik iemand aanspreek, is dat een combinatie van open zijn en initiatief nemen. Ik zet niemand het mes op de keel. Zo zit ik niet in elkaar. Ik ga vrij, stroom de kant op waar ik naartoe moet."

"Ik hou van onbekenden, nieuwe ontmoetingen, maar als je relaties aangaat, moet je keuzes maken. Je wordt geconfronteerd met beperkingen en tekortkomingen. Dat is een spanning. Ik ben mijn vitaliteit niet kwijt. Ik kan alleen niet uitsluitend vitalistisch zijn. Ik kan het leven niet altijd fantastisch vinden en elke dag dolgelukkig wakker worden. Dat is leven aan de oppervlakte. Als alles mogelijk is, begin ik mezelf te wantrouwen. Op zeker moment was ik alleen maar aan het roepen hoe gelukkig ik wel was. Daar kan ik niet mee doorgaan. Het is ongevoelig, egocentrisch. Ik richtte me op wat ik graag wilde zien. Ik heb ontdekt dat ik mensen pijn kan doen van wie ik veel houd. Dat heeft me veranderd."

"Ik heb lang gedacht dat ik maakbaar was. Dat komt natuurlijk omdat je als schrijver in je boeken ook alles kunt beslissen. Ik dacht dat dat in de werkelijkheid ook kan. Ik heb altijd alles open willen houden. Ik streefde naar voortdurende beschikbaarheid, wou almaar nieuwe dingen beginnen, op alle impulsen afgaan. Het was niet goed. Ik vergat mijn verantwoordelijkheden. Ik had het gevoel dat het niet klopte."

"Wat wil ik? Dat alles altijd mogelijk is? Of geborgenheid bij één iemand? Die twee mechanismen sluiten elkaar niet uit, ze gaan voortdurend samen. Ik ga erg mee met degene in wiens gezelschap ik ben. Eigenlijk ben ik een heel veranderlijk iemand."

"Vorig jaar nam ik deel aan Verwantschappen van Jan Ritsema. Dat was een theaterproject waarin spelregels verhinderden om te behagen. Elke avond leidde dat tot frustraties. In de grond ging het over onmogelijkheden. In die zin was het een ter ziele dragen van een ideaal. Maar dat maakte het ook interessant. Want die kamikaze vond ik natuurlijk spannend. Ik stapte erin om het onmogelijke mogelijk te maken. Dus toch vanuit een ideaal."

"Als je voor openheid bent, moet je daar onderzoek naar doen. Open, open, open. Zo open als maar zijn kan. Maar dan raak je telkens aan een nieuwe buitenwereld die je ook moet verkennen. Omdat de nieuwsgierigheid nooit ophoudt. Dat zal altijd zo zijn. Dat is een oneindig principe, denk ik. Anders hoef ik niet verder te leven."

"De enige beperking heeft niet met mijn persoon te maken, maar met tijd. Tijd is eindig. Doe ik binnen de tijd wel de juiste dingen? Vroeger dacht ik dat je alles moest waarmaken tijdens dit ene leven. Nu denk ik dat je meer levens tegelijk kunt leiden. Dat is iets anders. Dat wil zeggen dat je de tijd dik beleeft in plaats van chronologisch."

"Ik heb altijd gewild dat De heerlijkheid van Julia verfilmd zou worden. Het is bijna zover. Als je iets wilt, kun je dat ook doen. Dat is niet zozeer een kwestie van fixatie. Eerder van vrijheid. Het heeft met bescheidenheid te maken. Met luisteren naar wat je verlangt."

"Als ik me door mijn nieuwsgierigheid laat leiden, me richt op waar mijn belangstelling naar uitgaat, kom ik de juiste mensen wel tegen. Ik moet er alleen op wachten."

Heel wat van zijn recent verworven inzichten heeft Oscar van den Boogaard verwerkt in de theatertekst Lucia smelt . Sara De Roo en Steven Van Watermeulen zijn in het stuk ex-minnaars die moeilijk afscheid kunnen nemen. Een halfjaar na hun scheiding zien ze elkaar terug; de toestand is navenant explosief.

"Dit stuk gaat over de paradoxale gevoelens van twee geliefden. Het is realistisch, heftige gemoedswisselingen dus. Ik schrijf niet graag over mensen die zichzelf begrijpen, die inzicht hebben in hun situatie."

"Als paren van de generatie van mijn ouders uit elkaar gaan, dan scheiden ze ook echt. Ze maken een keuze. Mijn generatie is daar niet meer zo goed in. Mensen die gescheiden zijn, blijven elkaar zien. We trekken onze eigen keuzes voortdurend in twijfel. Dit stuk gaat over mensen die niet vasthouden aan hun besluit. Ze staan nog voor elkaar open. Ze begrijpen misschien niet wat er nog leeft tussen hen, maar ze geven het een kans. Lucia smelt gaat over een liefde die zich niet laat stopzetten door beslissingen."

"De man en de vrouw in het stuk kunnen de druk van hun relatie niet meer aan. Ze hebben geprobeerd om volledig samen te vallen, maar dat is een onmogelijke kinderdroom. Ik heb zelf ondervonden dat je de ander in zo'n relatie niet meer ziet. Symbiose is niets anders dan eigenliefde: je ziet alleen nog je eigen, egocentrische verlangen en dat heeft niets te maken met je partner."

"Daarover gaat De heerlijkheid van Julia : de mannen die Julia ontmoet, doen er niet toe, hoewel ze hen nodig heeft, ze komen nooit aan het woord, want ze is niet in hen geïnteresseerd."

In de winter komt er ook een romanversie van Lucia smelt . Het boek groeit min of meer mee met de theatervoorstelling: Van den Boogaard is er tijdens de repetities aan begonnen.

"Ik heb veel repetities meegemaakt. Ik vind het interessant om te zien wat Steven en Sara maken van een tekst die ik hun op het lijf geschreven heb. Maar ik schreef vanuit mijn ervaringen en in hun hoofd speelt natuurlijk wat ze zelf hebben meegemaakt. Dat helpt mij om afstand te nemen van mijn tekst en hem in een ander perspectief te zien. De ultieme schrijversdroom dus: je personages komen letterlijk tot leven. Alleen doen ze niet altijd wat je gedacht had. Door de aanpak van de acteurs is de toon veranderd en dat wil ik verwerken in de roman. Dat boek zal niet alleen over mijzelf gaan. Het is alsof ik uit een spiegelpaleis in de wereld stap."

"Ik vind dit het mooiste wat ik geschreven heb. Zo dicht ben ik nog nooit bij de essentie van een relatie geraakt. Lucia smelt zal mijn schrijverschap ten goede komen. Het liefst zou ik alleen maar dialogen schrijven, omdat het de puurste vorm van schrijven is. Een dialoog staat of valt met zijn geloofwaardigheid; je beschrijft per slot van rekening het taalgebruik van twee mensen van vlees en bloed. Dat moet je niet proberen te verfraaien met mooie formuleringen."

"Ik hoop dat je dit stuk kunt ervaren. Het is mij te doen om wat er ooit in Die Woche over De heerlijkheid van Julia stond: dat het geen boek is waarin je naar een vrijend koppel kijkt, maar dat het is als het vrijen zelf."

"Dat geldt ook voor de acteurs: ik wil dat ze zichzelf spelen, ook al is de tekst van mij. Ik heb mij bij het schrijven door hen laten inspireren. Ik ben niet het soort schrijver dat de improvisaties van de acteurs op band zet en bewerkt. Het is wel zo dat ik pas dialogen kan bedenken als ik weet wie ze zal spelen. Toen ik Steven en Sara zag in Aanvankelijk onder de naam Stella , voelde ik dat ze verwante zielen zijn. Ze delen een gevoeligheid die ik herken. Ze kunnen tegelijk lucide en naïef zijn, net zoals de geliefden in Lucia smelt ."

De Standaard, Eva Berghmans en Geert Sels, 28 juni 2001

Nederlands