• info
  • credits
  • speellijst
  • beelden
  • pers
Geen speeldata
Voorstellingsdata in het verleden weergeven

archief

Geen speeldata

“If evil is in this wind, let it blow over.” 

Dat lezen we in de vertaling van de Oresteia door Ted Hughes. Het eerste deel uit de trilogie van de Griekse tragediedichter Aischylos richt zich op de geschiedenis van koning Agamemnon en zijn vrouw Klytaimnḗstra. De vorst besluit om hun dochter Iphigenia te offeren in ruil voor een gunstige wind om zijn schepen naar Troje te voeren. Wanneer Agamemnon de Trojaanse oorlog uiteindelijk wint, keert hij terug naar huis, waar hem een confrontatie met Klytaimnḗstra staat te wachten. 

Het Aischylia Festival in Elefsina - de geboorteplaats van Aischylos - nodigde tg STAN uit om er een voorstelling te creëren. Jolente De Keersmaeker wilde al een tijdje drie verschillende tekstversies van het eerste deel van de Oresteia bewerken tot één geheel; dit was dan ook het perfecte moment om de verschillende interpretaties samen te brengen. 

Naast de verbijsterende poëtische kracht van het origineel, wordt er gewerkt met de meesterlijke Engelse vertaling door Ted Hughes. Hier tegenover wordt de tekst Bloedbad geplaatst van Gustav Ernst. Een tekst met een rauwe, dissecterende poëzie waarbij we niet langer het perspectief volgen van Agamemnon, maar dat van Klytaimnestra.  

Ernst brengt de de tomeloze oorlogszucht en mannelijke expansiedrift vlijmscherp naar voren. Er wordt in dit verhaal bij de vleet verkracht en vermoord, al wordt al die agressie als bijna onbeduidend ervaren. Als kijker worden we geconfronteerd met de onverschilligheid waarmee we dergelijke bruutheid ondergaan. Deze hedendaagse bewerking toont aan dat misogynie in de huidige samenleving nog steeds wordt geaccepteerd, zoals dat duizenden jaren geleden al het geval was. Ook vandaag nog worden we omgeven door machtshonger en geweld; de gruwel eindigde dus niet bij de Grieken.  

Agamemnon:

Ik begrijp alleen
dat jij niet begrijpt wat
de lasten van de macht zijn. 
Wat vandaag van mij is, kan mij morgen*afgepakt worden. Wat mij morgen afgepakt kan worden, moet voor overmorgen
geconsolideerd worden. 
Wij hebben niets, waarop wij kunnen bouwen behalve
op onze kracht. 
Jullie hebben jullie bloed, maar dat
is gemakkelijker vergoten dan onze kracht overwonnen.

De hedendaagse relevantie van dit verhaal schuilt niet enkel in de thematiek, maar ook in de manier waarop de Griekse cultuur maatschappelijke denkbeelden en rollenpatronen in vraag stelde. Klassieke teksten boden een reflectie op de realiteit door op het podium mogelijk te maken wat in werkelijkheid geen optie was. Vrouwen, die in de alledaagse wereld het zwijgen werden opgelegd, kregen in tragedies een publieke functie: de vrijheid om hun gevoelens, motieven en gedachten onder woorden te brengen. 

Ook de rol van de buitenstaander, in dit geval Klytaimnḗstra, was een typisch Grieks gegeven. Binnen verhalen boden outsiders een perspectief dat de aangenomen waarheden op de korrel nam. Volgens de principes van de democratie, de basis van de Griekse samenleving, werd de maatschappij zo een spiegel voorgehouden. 

Klytaimnḗstra heeft een rol als vrouw én als een figuur van buitenaf: in tegenstelling tot haar man en onderdanen komt ze niet uit Mycene, maar uit Sparta. Ze weigert de situatie zoals ze is te aanvaarden en kiest er bewust voor om geweld met geweld te bestrijden, niet omdat het haar genot bezorgt - zoals bij Agamemnon het geval is - maar omdat het de enige manier is om het onrecht tegenover vrouwen en onschuldige burgers aan te vechten. 

Klytaimnḗstra: 

Waarom moeten jullie voortdurend rondjagen in de omgeving, de volkeren
afslachten, die het zich op den duur
niet zullen laten welgevallen
en op hun beurt gaan afslachten. 

Klytaimnḗstra is niet alleen een personage dat haar dochter wreekt; ze is de moeder van alle moeders, een dwarsligger die de vrouwelijke intuïtie en het niet-rationele belichaamt en zo, op haar manier, een fundamentele invloed heeft. 

Net zoals in de originele Griekse tekst  - en in de verschillende bewerkingen ervan - stellen we in deze voorstelling hedendaagse (gender)identiteiten en waarheden in vraag. Met deze nieuwe lezing willen we dan ook een stem geven aan de stemlozen. 

Cassandra: 

Daar naar binnen ga ik niet. 
Waar de lucht bederft
bederft de mens
waar de aarde onderworpen is
tot zij zichzelf niet meer toebehoort
is de mens onderworpen
tot hij zichzelf niet meer toebehoort.

STAN brengt een groep van Belgische en Griekse acteurs samen en nodigt ook een Filipijnse en Noorse danser uit. Zo vormen we een polyfoon ensemble, dat net zoals in het klassieke theater verschillende perspectieven belichaamt. We leggen daarbij de dynamieken bloot tussen dansers en acteurs. Welke associaties maken onze lichamen bij dit eeuwenoude verhaal over wraak en eer? Wat als we het residu van de woorden omzetten in beweging? 

Deze combinatie van woord en dans kadert zich binnen de traditie van het Griekse koor. Tragedies waren een rituele praktijk, waarbij dans en zang deel waren van het geheel. We onderzoeken daarom hoe een lichaam zich verhoudt tot woorden, hoe beweging een acteur helpt in zijn zoektocht naar transparantie, hoe dansers onze theaterpraktijk in vraag kunnen stellen. Waar neemt intuïtie het over van ratio? De vraagt vormt niet alleen een thema binnen het verhaal van Klytaimnḗstra, het is ook de vormelijke leidraad binnen deze voorstelling. 

In de zomer van 2022 gaan we in première in de oude olijfoliefabriek van Elefsina. Er zal in het Grieks, het Engels, het Nederlands en het Filipijns gespeeld worden. 

"Hij vertelt ons, soms in het Grieks en soms in het Engels, een zeer oud verhaal dat tegelijk ook vreselijk hedendaags lijkt te zijn. Het is een verhaal dat zich over de hele wereld herhaalt, doorheen elke tijd, in elke maatschappij die door mannen wordt gedomineerd, over elke kracht die zich op de immorele, agressieve usurpatie van hulpeloze mensen richt."

LiFo, "Klytaemnestra" door tg STAN in Elefsina: waarom is het zo belangrijk om haar stem te horen?, Christos Paridis, 24 juli 2022

"“Ik vind dat theater altijd iets over de wereld van vandaag moet zeggen. De wereld die Aeschylos beschreef eindigde niet bij hem, maar beïnvloedt nog steeds de manier waarop we met macht, oorlog en wraak omgaan. Voor mij is het belangrijk om niet de geschiedenis zoals die was na te spelen, maar om de relatie van die geschiedenis met de huidige tijd te belichten. Theater is geen elitaire kunst, maar een kritische reflectie op onze manier van leven."

Athinorama, Jolente De Keersmaeker: "Theater is geen elitaire kunst, maar een kritische reflectie op onze manier van leven", Maria Kryou, 21 juli 2022

"Klytaimnestra symboliseert vandaag wat ze al eeuwenlang betekent. De menselijke geschiedenis is immers geen lineaire evolutie richting progressiviteit, maar een constante slinger tussen licht en duisternis. De Klytaimnestra die wij willen tonen is de Klytaimnestra als een kracht die niet vernietigt maar creëert, die inclusief is en niet uitsluit, die misogynie, racisme en kolonialisme aanvecht. Een Klytaimnestra die constant een nieuwe positie inneemt tegenover het geweld."

theatermag, "Eleni Moleski: “Klytaimnestra" stelt de manier waarop vrouwen worden gerepresenteerd in klassieke mythes in vraag." Marilena Theodorakou, 20 juli 2022

"Door mensen te ontmoeten die niet zijn opgegroeid met Griekse mythes, krijg je nieuwe perspectieven. We moeten opnieuw nadenken over wat wij als vanzelfsprekend ervaren, wat we 'verwachten' van de klassieke tragedie en (terug) beseffen dat deze teksten vandaag nog steeds belangrijk zijn. Vooral in de tekst van Gustav Ernst, die voor de eerste keer zal opgevoerd worden in Griekenland, wordt het verhaal van Klytaimnestra en Agamemnon op een volledig nieuwe manier verteld, met een rauwe, harde maar ook poëtische toon. Het is geweldig om met teksten te werken die herdefiniëren wat je weet, of wat je denkt dat je weet."

LIFO, 'Klytaimnestra' door het Belgische theatergezelschap STAN gaat in wereldpremière te Elefsina, Argyro Bozoni, 12 juli 2022

 

"Door met Griekse acteurs te werken, werd het duidelijk voor mij dat Klytaimnestra vaak gezien wordt als een heks of een ontrouwe echtgenote. Dit is het stereotype beeld van Klyaimnestra waarmee zij zijn opgegroeid. Het was daarom ook vernieuwd voor hen, troosten misschien zelfs, om haar nu in een nieuw daglicht te zien. Eén van de acteurs noemt de voorstelling een oproep tot menselijkheid, een poging om de wereld vanuit een andere hoek te bekijken."

 

Euronews, Klytaimnestra gaat over de wereld van vandaag, geweld en (gender)identiteiten, George Mitropoulos, 13 July 2022

"Voor mij is elke voorstellen een dialoog, een publiek debat. Kunnen we opgroeien in het patriarchaat en acteren zonder dit te verpersoonlijken? Kan Klytaimnestra ervoor kiezen om niet te doden, wat Agamemnon zou doen, of is het de enige taal die hij begrijpt en heeft ze geen andere keuze?"

News 24/7, De Klytaimnestra van tg STAN is niet zomaar een vrouw die wraak neemt, Georgia Economou, 13 July 2022

"De tekst, de acteerkeuzes, maar ook de beslissingen zijn allemaal het resultaat van een collectief proces. De betrokkenheid van alle spelers zorgt ervoor dat alles steeds bevraagd wordt: de vertalingen, de gekozen passages, wat tot het verhaal dient dat we willen vertellen, de kostuums, ... Niets wordt vanzelfsprekend geacht tot het laatste moment. Het is een continu proces dat je bevrijdt en alle deelnemers betrekt in het einddoel."

Culture Now, Antonis Antonopulos: Klytaimnestra doodt niet voor haar plezier, Christina Manolakaki, 19 July 2022

“Het gaat niet over de rol van Cassandra als Agamemnons slaaf en minnares, behalve dat het een toonbeeld is van hoe de veroverende man zich tegenover vrouwen gedraagt. "Ik wil een dialoog voeren over hoe Klytaimnestra op het personage van Agamemnon reageert. Ze wil niet enkel wraak, ze wil ook aantonen wat verkeerd is aan zijn gedrag en aan zijn bestaan als man."

Efsyn, 'Klytaimnestra' vanuit een vrouwelijk perspectief, Ioanna Satirchou, 23 July 2022

van en met Antonis Antonopoulos, Adriana Bakker, Jolente De Keersmaeker, Synne Enoksen, Sara Haeck, Eleni Moleski, Joshua Serafin, Maria Skoula, Stijn Van Opstal
concept Jolente De Keersmaeker
tekst ‘Agamemnon’ (‘Oresteia’) van Aeschylus, Ted Hughes en Gustav Ernst
bewegingsadvies Youness Khoukhou 
productie tg STAN 
in coproductie met European Capital of Culture Eleusis 2023
scenografie & licht Thomas Walgrave
kostuums Rachid Laachir