• info
  • credits
  • speellijst
  • beelden
Voorstellingsdata in het verleden weergeven

archief

Geen speeldata

“If evil is in this wind, let it blow over.” 

Dat lezen we in de vertaling van de Oresteia door Ted Hughes. Het eerste deel uit de trilogie van de Griekse tragediedichter Aischylos richt zich op de geschiedenis van koning Agamemnon en zijn vrouw Klytaimnḗstra. De vorst besluit om hun dochter Iphigenia te offeren in ruil voor een gunstige wind om zijn schepen naar Troje te voeren. Wanneer Agamemnon de Trojaanse oorlog uiteindelijk wint, keert hij terug naar huis, waar hem een confrontatie met Klytaimnḗstra staat te wachten. 

Het Aischylia Festival in Elefsina - de geboorteplaats van Aischylos - nodigde tg STAN uit om er een voorstelling te creëren. Jolente De Keersmaeker wilde al een tijdje drie verschillende tekstversies van het eerste deel van de Oresteia bewerken tot één geheel; dit was dan ook het perfecte moment om de verschillende interpretaties samen te brengen. 

Naast de verbijsterende poëtische kracht van het origineel, wordt er gewerkt met de meesterlijke Engelse vertaling door Ted Hughes. Hier tegenover wordt de tekst Bloedbad geplaatst van Gustav Ernst. Een tekst met een rauwe, dissecterende poëzie waarbij we niet langer het perspectief volgen van Agamemnon, maar dat van Klytaimnestra.  

Ernst brengt de de tomeloze oorlogszucht en mannelijke expansiedrift vlijmscherp naar voren. Er wordt in dit verhaal bij de vleet verkracht en vermoord, al wordt al die agressie als bijna onbeduidend ervaren. Als kijker worden we geconfronteerd met de onverschilligheid waarmee we dergelijke bruutheid ondergaan. Deze hedendaagse bewerking toont aan dat misogynie in de huidige samenleving nog steeds wordt geaccepteerd, zoals dat duizenden jaren geleden al het geval was. Ook vandaag nog worden we omgeven door machtshonger en geweld; de gruwel eindigde dus niet bij de Grieken.  

Agamemnon:

Ik begrijp alleen
dat jij niet begrijpt wat
de lasten van de macht zijn. 
Wat vandaag van mij is, kan mij morgen*afgepakt worden. Wat mij morgen afgepakt kan worden, moet voor overmorgen
geconsolideerd worden. 
Wij hebben niets, waarop wij kunnen bouwen behalve
op onze kracht. 
Jullie hebben jullie bloed, maar dat
is gemakkelijker vergoten dan onze kracht overwonnen.

De hedendaagse relevantie van dit verhaal schuilt niet enkel in de thematiek, maar ook in de manier waarop de Griekse cultuur maatschappelijke denkbeelden en rollenpatronen in vraag stelde. Klassieke teksten boden een reflectie op de realiteit door op het podium mogelijk te maken wat in werkelijkheid geen optie was. Vrouwen, die in de alledaagse wereld het zwijgen werden opgelegd, kregen in tragedies een publieke functie: de vrijheid om hun gevoelens, motieven en gedachten onder woorden te brengen. 

Ook de rol van de buitenstaander, in dit geval Klytaimnḗstra, was een typisch Grieks gegeven. Binnen verhalen boden outsiders een perspectief dat de aangenomen waarheden op de korrel nam. Volgens de principes van de democratie, de basis van de Griekse samenleving, werd de maatschappij zo een spiegel voorgehouden. 

Klytaimnḗstra heeft een rol als vrouw én als een figuur van buitenaf: in tegenstelling tot haar man en onderdanen komt ze niet uit Mycene, maar uit Sparta. Ze weigert de situatie zoals ze is te aanvaarden en kiest er bewust voor om geweld met geweld te bestrijden, niet omdat het haar genot bezorgt - zoals bij Agamemnon het geval is - maar omdat het de enige manier is om het onrecht tegenover vrouwen en onschuldige burgers aan te vechten. 

Klytaimnḗstra: 

Waarom moeten jullie voortdurend rondjagen in de omgeving, de volkeren
afslachten, die het zich op den duur
niet zullen laten welgevallen
en op hun beurt gaan afslachten. 

Klytaimnḗstra is niet alleen een personage dat haar dochter wreekt; ze is de moeder van alle moeders, een dwarsligger die de vrouwelijke intuïtie en het niet-rationele belichaamt en zo, op haar manier, een fundamentele invloed heeft. 

Net zoals in de originele Griekse tekst  - en in de verschillende bewerkingen ervan - stellen we in deze voorstelling hedendaagse (gender)identiteiten en waarheden in vraag. Met deze nieuwe lezing willen we dan ook een stem geven aan de stemlozen. 

Cassandra: 

Daar naar binnen ga ik niet. 
Waar de lucht bederft
bederft de mens
waar de aarde onderworpen is
tot zij zichzelf niet meer toebehoort
is de mens onderworpen
tot hij zichzelf niet meer toebehoort.

STAN brengt een groep van Belgische en Griekse acteurs samen en nodigt ook een Filipijnse en Noorse danser uit. Zo vormen we een polyfoon ensemble, dat net zoals in het klassieke theater verschillende perspectieven belichaamt. We leggen daarbij de dynamieken bloot tussen dansers en acteurs. Welke associaties maken onze lichamen bij dit eeuwenoude verhaal over wraak en eer? Wat als we het residu van de woorden omzetten in beweging? 

Deze combinatie van woord en dans kadert zich binnen de traditie van het Griekse koor. Tragedies waren een rituele praktijk, waarbij dans en zang deel waren van het geheel. We onderzoeken daarom hoe een lichaam zich verhoudt tot woorden, hoe beweging een acteur helpt in zijn zoektocht naar transparantie, hoe dansers onze theaterpraktijk in vraag kunnen stellen. Waar neemt intuïtie het over van ratio? De vraagt vormt niet alleen een thema binnen het verhaal van Klytaimnḗstra, het is ook de vormelijke leidraad binnen deze voorstelling. 

In de zomer van 2022 gaan we in première in de oude olijfoliefabriek van Elefsina. Er zal in het Grieks, het Engels, het Nederlands en het Filipijns gespeeld worden. 

van en met Antonis Antonopoulos, Adriana Bakker, Jolente De Keersmaeker, Synne Enoksen, Sara Haeck, Eleni Moleski, Joshua Serafin, Maria Skoula, Stijn Van Opstal
concept Jolente De Keersmaeker
tekst ‘Agamemnon’ (‘Oresteia’) van Aeschylus, Ted Hughes en Gustav Ernst
bewegingsadvies Youness Khoukhou 
productie tg STAN 
in coproductie met European Capital of Culture Eleusis 2023
scenografie & licht Thomas Walgrave
kostuums Rachid Laachir